Bira Altlıklarıyla Dünya Turu

28 Ekim 2014 | Şerif Antepli | gündelik yaşam

Tarihin en eski içeceklerinden olan biranın yapımını bir Mısır efsanesine göre insanlar Tarım Tanrısı Osiris’ten öğrenmişler. Kapalı kaplar içinde toprağa gömülerek çimlendirilen arpadan elde edilen bira zamanla Babilliler, Yunanlılar, Romalılar, Galyalılar tarafından da yapılmaya başladı. Daha sonraları yapım aşamasında içine şerbetçiotu da katılarak üretilen bira günümüze kadar gelerek en çok tüketilen içki çeşitlerinden biri oldu.

Bira üretimi giderek yaygınlaşırken sanayi şeklini almış, markalar ortaya çıkmış, her markanın farklı şişeleri ve etiketleri oluşmuş. Şişelerin yanı sıra teneke kutularda da sunulmaya başlamış; birahaneler yaygınlaşırken oralarda kullanım araçları gelişmiş. Bira ile ilgili kadehler, hediyelik eşyalar ve bira altlıkları çeşitlenerek çoğalmış. Ve doğal olarak bu kadar çeşit gören bazı özel insanlar (koleksiyonerler) bunları toplamaya başlamışlar. Bira kapağından şişesine, hediyelik eşyasından etiketlerine kadar çok geniş bir spektrumu olan bira koleksiyonculuğundaki sadece bira altlıklarından bahsetmek, -henüz iyi bir koleksiyon aşamasında olmasa da-  biriktirdiğim bira altlıklarını sizlerle paylaşmak istiyorum. Görseller eşliğinde tarihsel bir yolculuk yaparak çeşitli ülkelerde kullanılan adlarını gözden geçirelim.

Yıl 1892, Dresden. Alman Robert Sputh ilk kağıttan yapılmış bardak altı patentini alıyor. Ancak Fransızlar, ilk bardak altı süngerinin patentinin Haziran 1892’de Paris’te aldıklarını iddia ederler. Kim icat ederse etsin bu kağıt bardak altlıkları , cilalı masaları altı ıslak şişe ve bardaklardan korumak düşüncesi ile porselen tabak veya metalden yapılan altlıkların yerini alacaktır. Porselenler gibi olmayan bu mütevazı karton bardak altlıkları, ABD’de, Avustralya ve Yeni Zelanda’da “coaster” kelimesi ile adlandırılmıştır. İngiltere’de “beermat (bira altlığı)” , Almanya’da “bierdeckel” veya “bierfilz”, Hollanda’da “bierviltje”, Fransa’da “sous-bocks” ve İtalya’da “sottobicchieri” diye adlandırılıyor. Biz ise bu yazımızda bizdeki yaygın şekliyle “bira altlıkları” tabirini kullanalım.

Bira altlıkları 20. yüzyılın başlarında Amerika’daki bira üreticileri için Almanya’da basılırdı. 1920’lere kadar Britanya’ya ulaşmamış, diğer Avrupa ülkelerine ise daha geç gelmiştir. İlk üretilenlerinin yüzeyleri pürüzlü ve günümüzdekileri göre çok daha kalındı. 1960’larda düzgün yüzeyliler yapılmaya başladı. İlk Amerikan ve Alman bira altlıkları 2. Dünya Savaşı yasaklarında varlığını sürdürebildi. Bu dönemin bira altlıkları toplamak popüler bir koleksiyon kategorisidir.

ABD ve Kanada’da bazı yıllar biracıların reklam içeren bir materyal dağıtmalarını yasaklamıştır. Bazı otoriteleri gore Amerika’da bira altlığı koleksiyonculuğu teneke kutu koleksiyonculuğu kadar popüler olmamıştır. Avrupa’da ise bu sistem farklı gelişmiştir.  1960 yılında kurulan İngiliz Bira Altlıkları Koleksiyoncuları Derneği, İngiltere’deki birayla ilgili hatırı sayılır en büyük dernektir. Avrupa’nın birçok ülkesinde benzer kulüpler ve dernekler bulunmaktadır.

Bira altlıklarının toplanabilirliği 20. yüzyılın ortalarında farkına varılmıştır. İngiliz Charringtone, 1945’te farklı spor branşlarını gösteren 6’lık bir set çıkarmıştır. Bir diğeri, McMullen’in, altında “koleksiyoncular için 12’lik seri” yazan bir setidir. Bazı bira altlıkları setleri ise bilgilendirmeye yönelikti. Örneğin çeşitli dillerde “cheers” (şerefe) sözcüğünü kullanmıştı. Ine bazı settler ise küçük birer yapboz gibiydi. Tüm parçalar bir araya getirildiğinde örneğin bir bar sahnesi oluşuyordu. İlk bira altlıkları yuvarlak, köşeleri yuvarlatılmış kare veya altıgen şekilli oluyordu. İlk farklı şekil verilmiş bira altlıklarından biri, yan yana iki kadeh gibi kesilmiş olan İngiliz Mitchel and Butler  tarafından çıkartılmıştı.Aykırı şekilli bira altlıklarına da rastlanmaktadır. Örneğin ampul, varil, buffalo, savaş başlığı takmış Kızılderili başı gibi… Özel olayları kutlayan bira altlıkları da görülmektedir. Örneğin festivaller, Olimpiyatlar için üretilenler…

Bira altlıkları karton dışında bazı materyallerden de yapılmaktadır. Üretici firmalar kendi adlarını taşıyan bira altlıklarını kauçuk, mantar, plastic, muşamba, keçe kaplı köpük gibi malzemelerden yaptırmışlardır. Bunlar her ne kadar bira altlığı sayılsa da bira hatırası niteliği taşıdığından altlık olarak kullanımları sınırlıdır.

Bira altlığı koleksiyonculuğu dünya çapında bir koleksiyon türüdür. Bugün için bira üreticisi olan 120’yi aşkın ülkenin bira altlıkları ile çok geniş bir koleksiyon yapmak mümkündür. Mektup zarfları içinde getirtilmesi ve gönderilmesi bu koleksiyonu yapanlar için büyük kolaylıktır. Yine yurt dışına giden dostlardan istemek -ki ücretsiz olarak bulabileceklerdir- koleksiyonun gelişmesine katkı sağlayacaktır.

*Bu yazı ilk kez “Bira Altlıkları” başlığıyla Collection dergisinde yayımlanmıştır.

The following two tabs change content below.
Şerif Antepli 6 Haziran 1948’de İzmir’de doğdu. İzmir Gazetecilik Yüksek Okulu’nda okurken Ege Ekspres ve Yeni Asır Gazetelerinde çalıştı. 1983-1994 yıllarında ortağı olduğu Rönesans Şirketler Grubunda Çağdaş Büro, Karizma, Eğitimde Bilgisayar, Sezon, Trade With Turkey, Medica ve Bilgisayar Magazin dergilerini çıkardı. 1995 yılında ANT Yayıncılık’ı kurarak zaman içerisinde Bilgisayar Gazetesi, Fotoğraf Dergisi ve Photo Digital ve Riskonomi Dergilerini yayınlamaya başladı. Geçen yıllar boyunca filateliye ve koleksiyonculuğa ilgisi artarak gelişen Antepli, filatelik materyallerin yanı sıra yüksük, kadeh, kaşık ve minyatür içki şişesi gibi daha birçok konuda koleksiyon yapmaktadır. Türkiye’de koleksiyonla ilgili sürekli bir dergi çıkmamasını kendine görev kabul ederek üç aylık periyotla yayınlanan Collection Dergisi’ni 2000 yılında hayata geçirdi. İki yıl sonra da koleksiyoner dostlarıyla birlikte Collection Club’ü kurdu. 1995’de ilk ve 2010’da da ikinci kez Filateli’de Sinema ve Sinema’nın Büyüsü adlı kişisel koleksiyon sergileri açtı ve bu sergilerin kitaplarını yayınladı. İstanbul’un yüzleri dizisi içinde yer alan “İstanbul’un 100 Koleksiyoneri” adlı kitabı hazırladı. 2011 yılında Taksim’de “Filateli’de İletişim” adlı kişisel pul sergisini açtı, aynı adla kitabını yayımladı. TRT Belgesel Kanalı için Kadir İrfan Yalın ile birlikte Bitmeyen Tutku: Koleksiyon Programını hazırladı. Çalışmalarıyla ilgili olarak başta TRT olmak üzere 25 civarında TV ve Radyo programına konuk olan Antepli, halen Collection ve Fotoğraf Dergilerini yayımlıyor ve Collection Club Başkanı olarak koleksiyonla ilgili sergi ve kültürel çalışmalara devam ediyor. www.serifantepli.com

Son Yazıları Şerif Antepli (Tüm Yazıları)

Bu yazıyı beğendiniz mi? Lütfen Paylaşın!

2 Yorum Bira Altlıklarıyla Dünya Turu

  1. Hatice Çiçeksever :

    Şerif Bey, İlginç bilgiler içeren yazınız çok güzel. Küçük koleksiyonerlere fırsat ve kültürel birikimin aktarılmasına imkan tanıyan çalışmalarınız için başarı dileklerimle teşekkür ediyorum.

  2. soner :

    Merhaba,
    Bira altlığı koleksiyoneri olarak paylaşımı iştahla okudum:)
    teşekkürler,

soner için bir cevap yazın Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir