Othmar Pferschy ve Genç Türkiye’den Enstantaneler

12 Nisan 2016 | Gülderen Bölük | foto bellek

Cumhuriyetin ilk yıllarında Türkiye’yi bir uçtan bir uca fotoğraflayarak Genç Türkiye’nin gelişen ve yenileşen yüzünü tüm dünyaya tanıtan Othmar Pferschy, fotoğraf tarihimizde önemli bir yere sahiptir.  Aynı zamanda bir Anadolu tutkunu olan sanatçının çalışmaları kendinden sonra yetişen fotoğrafçılar üzerinde de etkili oldu ve pek çoğu fotoğraf çekerken “Kemalist Türkiye’nin uzman fotoğrafçısını” örnek aldılar.

Othmar Pferschy, 16 Ekim 1898’de Avusturya’nın Graz kentinde dünyaya gelir. Gençliğinde tiyatro ve fotoğrafa ilgi duyar. 1923 yılında Viyana’da Anton Pöpperl’in yanına girerek, iki yıldan fazla çıraklık eder. Ardından Almanya Magdeburg’da fotoğrafçı Robert Fendius’un stüdyosunda beş ay çalışır.

Genç ve maceracı Othmar 1926 yılında Şark Ekspresine atlayarak birkaç haftalığına İstanbul’a gelir. Bu sırada bir gazetede, stüdyo fotoğrafçılığına dair bir ilan görerek başvurur ve kabul edilir. Bu ilanla birlikte Othmar, neredeyse kalan tüm yaşamını geçireceği bu topraklara ilk köklerini salar. Bu stüdyo; İstanbul’un isim yapmış, önemli stüdyolarından olan ve Jean Weinberg’in işlettiği Foto Français’dir. Othmar, rötuşör olarak girdiği bu stüdyoda yeteneği ve mesuliyetli kişiliği nedeniyle operatör olarak stüdyonun yönetimine gelir ve 1931 yılına kadar görevini sürdürür.

Cumhuriyet’in filizlendiği o yıllarda, Türkiye’nin güzelliklerini ve gelişimini anlatmak için, Matbuat Umum Müdürü olan Nedim Tör, ülkeye gelen yabancı gazeteci ve yazarlara vermek için La Turquie Kemaliste adıyla bir dergi çıkarmaya karar verir. Ülkenin her yerine bir genelge yollayarak şehre ve beldelere ait arkeolojik eserleri belgeleyen ve doğal güzellikleri yansıtan fotoğraflar ister. Bir tanesi dışında, gelen tüm fotoğraflar inanılmaz kötüdür. Nedim Tör’ün beğendiği fotoğraflar ise Othmar Pferschy’e aittir.

Dâhiliye Vekâleti Matbuat Umum Müdürlüğü Fotoğraf Servisinde, 1935 yılında bu vesileyle başlayan görevi boyunca Pferschy, Türkiye’yi karış karış gezerek, 16 000 kare negatif çeker. Beş yıl bu görevde çalışan fotoğrafçının, bu dönem çalışmalarından oluşan “Fotoğrafla Türkiye” albümü, hem sanatsal açıdan hem de belgesel açıdan çok değerli bir yapıttır.

Othmar,  2 Ekim 1936 yılında Rum asıllı Evangelia Seimiri ile evlenerek Türkiye’deki köklerini biraz daha derinleştirir. Daha sonra çiftin Astrid adında bir kızı ve Walter ve Ralph adında ikiz oğulları dünyaya gelir.

Başarılı fotoğrafçı 1940 yılında Beyoğlu’nda bir de fotoğraf stüdyosu açar ve dış çekimlere ilave olarak portreler çeker. Aynı yıl Türk vatandaşı olmak için başvurur ancak kabul edilmez.

Bu sırada dünyadaki gerilimin artması II.Dünya Savaşının başlamasıyla  ikinci kez askere alınır ve 1940 yılında  3. Reich askeri olarak Norveç cephesinde askeri fotoğrafçı olarak yer alır. Dönüşünde Berlin’de Alman Propaganda Bakanlığına bağlı yayınevlerinden biri olan Fremdsprachen Verlag G.M.B.H’ta çalışır. Savaşın ardından yeniden kurulan Avusturya’nın vatandaşı olarak, 1947 yılında İstanbul’a döner.

Stüdyo çalışmalarına devam eden Othmar Pferschy 1955’te Ankaralı meslektaşlarından onu çok yaralayan bir tehdit mektubu alır. Ayrıca hakkında yapılan ihbarların ardından, Türk vatandaşı olmayanların fotoğrafçılık yapamayacağına dair, 2007 sayılı yasa gerekçe gösterilerek, çalışma izni iptal edilir ve ticari fotoğraf çekmesi yasaklanır. Bazı İleri gelen kişilerin devreye girmesiyle yalnızca İstanbul’da çalışmasına izin verilir. Cumhuriyet Türkiye’sinin tanıtım ve propagandası için karış karış Anadolu’yu dolaşan Othmar’ın artık Anadolu’da fotoğraf çekmesi yasaklanır. Sanatçı 1969 yılında, her zaman “ikinci vatanım” dediği Türkiye’yi kırgın bir kalple ve

sessizce terk eder. Othmar Pferschy 1984 yılında, Münih’te yaşama gözlerini yumar.

Kaynak;

İstanbul Modern Sergi Kataloğu, Cumhuriyetin Işığında; Othmar Pferschy Fotoğrafları, 2006

Seyit Ali Ak, Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Fotoğrafı, İstanbul, Remzi Kitabevi, 2001,

 

 

 

The following two tabs change content below.

Gülderen Bölük

1987 yılında İstanbul Bulvar Tiyatrosu'nda çocuk oyunları ekibinde tiyatro çalışmalarına başladı. 1995 yılına kadar bu tiyatroda birçok eserde ve çocuk oyununda rol aldı. 1998 yılında Bahçelievler Belediye Tiyatrosunda biz sezon sahne aldı. 2002 senesinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Gösteri Sanatları Merkezi, Tiyatro Yazarlığı ve Yönetmenliği’nden mezun oldu. Aynı yıl Mimar Sinan Üniversitesi, Fotoğraf Ana Sanat Dalı’nı bitirdi.2002 yılında İğne Deliği Sanat Atölyesi’ni kurdu ve atölyede verdiği fotoğraf derslerinin yanı sıra birçok etkinlik düzenledi. Bu etkinliklerde birçok sanatçıya ev sahipliği yaptı. Aynı zamanda dia gösterileri ve sergilerde yer aldı, konferanslar verdi. Uzun yıllardır Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yıllarına ait fotoğraf koleksiyonu yapan Bölük, bu konudaki araştırmalarını makaleler şeklinde kaleme aldı. Yazıları Newsweek, Aktüel, Collection, Popüler Tarih, Toplumsal Tarih, On Air, Jet Life, Fotoğraf Dergisi gibi birçok dergide yayımlandı. 2003 yılında Collection Kulübü'ne üye olan Bölük, kulüp üyeleriyle beraber; pek çok koleksiyon sergisinde yer aldı 2006 yılında Devlet Fotoğraf Yarışmasında “Başarı” ödülü aldı. Birçok eseri sergilenmeye değer bulundu.2009 yılında Kültür A.Ş. tarafından "İstanbul'un 100 Fotoğrafçısı" adlı kitabı yayımlandı. Fotoğraf Tarihi alanında birçok konferans verdi. 2010 yılında Marmara Üniversitesi, Fotoğraf Bölümü’nde yüksek lisansını tamamladı. Üç yıla yakın bir süredir Fotoğraf Dergisi'nde Foto Bellek adlı köşesinde fotoğrafa dair Osmanlı Dönemi'nden kalan belgelerin çevirisini yapmaktadır. 2014 Yılında ikinci kitabı Fotoğrafın Serüveni, Kapı Yayınları tarafından yayımlandı. 1993 yılından bu yana anaokullarında yaratıcı drama ve tiyatro eğitimi vermektedir.

Bu yazıyı beğendiniz mi? Lütfen Paylaşın!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir