european-white-oak_kolektomani

Meşe: Kudret ve Azamet

28 Eylül 2016 | kolektomani | botanik

Devasa meşeler küçük palamutlardan çıkar.                                                                                                                                                       14.yüzyıl İngiliz atasözü

Quercus (meşe) yaklaşık 500 türü olan büyük bir cinstir, genellikle kuzey yarımkürede yetişir ama Kolombiya Andlarına özgü yerel bir türü de vardır. Deniz seviyesinden 4000 metre yüksekliğe kadar her rakımda yaşayabilen meşenin herdemyeşil ve yarı yeşil çok çeşitli türleri bulunur ama en değerlisi, kışın yapraklarını döken, uzun boylu görkemli ağaçlardır. Yavaş büyüyen bu set odunlu bitkinin genellikle kalın, boğumlu gövde kabuğu, tanen açısından zengindir. Dericilikte şarap yapımında kullanılan bu doğal kimyasallar böcekleri kaçırıp çürümeye karşı koruma sağladığı için meşe kerestesi iyi bir inşaat malzemesidir. Meşeye asıl güç ve dayanıklılığını veren. Gövdesindeki kalın duvarlı, lifli hücrelerdir.

Meşe büyük olasılıkla Asya’da ortaya çıktı ve 55 milyon yıl önce buradan dünyaya yayıldı. Ağacın modern coğrafi dağılım haritası, yakın jeolojik devirlerin ekolojik ve iklimsel değişimlerini yansıtır. Rüzgarla tozlaşan meşenin çimlenmesi , aynı özellikteki pek çok bitkide olduğu gibi epey zorlu bir süreç. Meşe palamutlarını toprağa gömüp yerini unutan (ya da talihsiz bir kazaya uğrayan) sincaplar bitkinin çoğalmasına destek oluyor. Meşe türlerinin çoğu ılıman iklimi, verimli, nemli toprağı sever. Koşullar uygunsa yüzyıllarca yaşayabilen meşe ağacı devasa boyutlara ulaşır.

Farklı türleri farklı amaçlar için kullanılır. Sevilen türlerden biri olan, İngiltere ve Avrupa’nın kuzeyine özgü Q. robur, metal gövdeli gemilerin yapılışına dek İngilizlerin Denizlerde üstünlük sağlamasına yardım etti. Gemi yapımında kullanılan ahşabın belli özellikleri olmalıydı: Kereste yontulabilecek büyük gövde, hafif ve su geçirmez yumuşak ağaç. Meşe bu özelliklerin hepsine sahipti. İngiliz ormanlarının en yaygın ağacı olmasına rağmen, gemi, ev, mobilya ve yakacak olarak kullanıldığından pazar talebi yükseldi ve 17.yüzyıldan itibaren İskandinavya ve diğer Baltık ülkelerinden ithal edilmesi gerekti. ABD’deki en yaygın tür Q. alba sayesinde servet kazanan Massachusetts Körfezi Şirketi, Atlas okyanusunun ötesinden yerleşimcileri getiren gemilerle kereste ticareti yapıyordu. ABD’ye özgü bir başka tür Q. virginiana ya da “canlı meşe” şimdi pek kullanılmasa da , eskiden ailenin en dayanıklı türü kabul ediliyordu.

Ancak bir başka meşe türünün şarapseverler için yeri ayrıdır: Mantar meşesi Q. suber. Bu yarı yeşil ağacın kalın kabuğunu Romalılar yalıtım malzemesi, ayakkabı tabanı, çapa işareti ve sişe tıpası yapımında kullanırdı. Q. suber ‘in kabuğunu bugün hala aynı şeylerin yapımında kullanıyoruz. Ağacın bu kendine özgü kabuğu ateşe karşı evrimsel bir uyarlanım olmalı, her on yılda bir tamamen soyulabiliyor ve kabuğunu yeniden oluşturan ağaç 100 yıl daha yaşıyor.

Acı tanen maddesinin çıkarılmasından sonra yenebilen palamutları 19. yüzyıl sonuna dek özellikle California’da Kuzey Amerika yerlilerinin temel besin maddelerinden biriyken, günümüzde pek tüketilmiyor. Ancak jambonlarıyla ünlü İtalya ve İberya’da domuz yemi hala meşe palamutlarından yapılıyor.

*Avrupa beyaz meşesi Quercus pedunculata’nın yaprak ve palamutları. The North American Sylva’dan (1865). Bir ağacın palamut vermesi 50 yıl sürebilir. Bundan sonra, belki bir alakarga ya da sincabın yardımıyla gömülen palamutun filizlenmesi yaklaşık iki yıl sürer.

** İki Doğu Asya meşesi türünün yaprak, palamut, kabuk ve ahşabı: Doğu’ya özgü ak meşe Quercus aliena (sağda) kullanışlı bir kereste ağacıdır. Çin mantar meşesi Quercus variabilis, Avrupa kökenli benzerinden daha az verimlidir. Ağacın hücreleri sugeçirmez mum tabakasıyla kaplıdır.

Kaynak:

Helen& William Bynum, Dünyamızı Biçimlendiren Olağanüstü Bitkiler, Oğlak Yayınları, İstanbul, 2014.

The following two tabs change content below.

kolektomani

Son Yazıları kolektomani (Tüm Yazıları)

Bu yazıyı beğendiniz mi? Lütfen Paylaşın!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir