Parfümle Kokulandırılmış Kartlar

30 Mart 2013 | Aybala - Nejat Yentürk | dosya

Parfümeri dünyası her zaman zengin, yaratıcılığa açık ve sürekli yenilenen bir alan olmuştur. Her yeni parfüm, yaratıldıktan sonra, birçoğu tasarım harikası olarak kabul edilebilecek şişe, kutu ve etiketleriyle bir bütün olarak tasarlanıp pazarlanmıştır. Bu yaratıcılık sadece parfümün ambalajı ile sınırlı kalmamış, her türlü tanıtım aracında da kendini göstermiştir. Mağazalardaki özel standlardan deneme boylarına, promosyon malzemelerinden kokulu kartlarına kadar tüm tanıtım objeleri başarılı birer tasarım ürünüdür.

Parfümlerin reklam ve tanıtımında özel olarak hazırlanmış ve parfümle kokulandırılmış kartların kullanılmaya başlanması 1860’lı yıllara rastlar ve bu pratik yöntem hızla yaygınlaşır.  Kimya ve endüstri alanında birçok gelişmeye  tanıklı eden bu dönemde sentetik olarak elde edilen yeni hammaddelerin sektörde kullanılmaya başlamasıyla maliyetler azalmış, ucuzlayan kokular sadece aistokrat ya da zengin burjuva kesim tarafından değil, geniş yığınlar tarafından da satın alınabilecek duruma gelmiştir. Piyasanın genişlemesine ve hammaddelerin çeşitlenmesine paralel olarak birbiri ardına yeni parfümeri firmaları ticaret hayatına atılmaya başlamıştır.

Sayıları gün geçtikçe artan parfümler, özel isimlere ve yalnızca kendisine has ambalajlara sahip müstahzarlar olarak mağaza vitrin ve raflarını renklendirmektedirler. Bu çeşitlilik, rekabeti de beraberinde getirmiştir. Parfümün ve üreten firmanın adını taşıyan baskılı kartlarla mağazalarda yapılan tanıtım, çok fazla sayıda kişiye ulaşmanın aracı olmuştur.

19. yüzyılın ikinci yarısından başlayarak sadece parfümörler değil, kuaförler, hatta tuhafiyeciler de sattıkları kokuları müşterilerine tanıtmak amacıyla kokulandırılmış kartlar kullanmaya başlarlar. Bu kartlar pamuk ve keten bazlı kartonlardan oluşurdu. Bu yapıları, kokuların uzun süre muhafaza etmelerini sağlardı. Ayrıca üzerlerine baskı yapılmasına, mürekkebin dağılmamasına uygun vasıftaydılar. O yıllarda kokulu kartlar hanımlar çantalarında, çekmecelerde çamaşırların arasında saklanır, hata astar ile elbise arasına dikilirdi.

Parfüm üreticileri kokuların tanıtımında sadece kokulu kartlarla yetinmediler. Kartların dışında almanakları, takvimleri, kitap ayraçları, yelpazeleri, eşarpları, hatat mönülerle sigara kutularını kokulandırmak suretiyle parfümlerinin tanıtımını yaptılar.

Kokulu Kart Çeşitleri

Bugün de parfümlerin tanıtımında kokulu kartlar oldukça yaygın olarak kullanılmaktadır. Bu kartları dört grupta toplayabiliriz. Birinci gruptaki kartların üzerine siz denemek istediğinzde parfüm sıkılır. Bu kartlar kokunun kalıcı olmasını sağlayan özel bir kartondan hazırlandığından üzerlerine sıkılan parfümün kokusunu uzun bir süre muhafaza edebilirler. Oldukça sade tasarımlı olanlarından, gofre baskılı ya da katlanabilenlerine kadar son derece zengin çeşitleri olan bu kartlar arasında “mouilette” adı verilen uzun çubuk şeklinde olanları da sayabiliriz.

İkinci gruptakiler, kokulandırılmış kartlardır ve parfümün uçmasını engelleyen selofan bir kap içerisine konulmuştur. Üçüncü gruptakiler ise kısaca “patch”(yama) olarak adlandırılan kartlardır. Patch’lerde kartın üzerinde alüminyumdan yapılmış koruyucu bir kapakçık vardır. Bu kapkçığın altında, birkaç damla parfümün emdirildiği özel bir malzeme bulunur.

Son grup kokulu kartlar ise filmli olanlardır. Bunlarda da kartın üzerinde parfümün bulunduğu kısım şeffaf bir film ile kapalıdır. Kaldırıldığında film sayesinde hapsedilmiş olan koku açığa çıkar.

Kokulu kartların üretimlerinde 90’lı yıllardan başlayarak bir artış gözlenmektedir. Çünkü özellikle 90’lı yıllarda hızla artan koleksiyoncu talebi, bir tanıtım ve pazarlama yöntemi olarak dikkate alınmıştır. Diğer önemli neden ise diğer tanıtım malzemelerine kıyasla şüphesiz daha ekonomik olmalarıdır.

Günümüzün gelişmiş teknik olanakları, kağıt ve kumaş dışında örneğin metali de kokulandırabilmekte, üreticilere kokularının tanıtımında değişik ve yaratıcı alternatifler sunabilmektedir.

Kokulu kartların bizdeki kullanımı için hatasız bir tarihlendirme yapmak pek mümkün görünmemektedir. Bulabildiğimiz en eski kartlar 1890’lara aittir. Ancak bu kartlar tamamiyle yurt dışı orijinlidir ve yabancı kokuları tanıtmaktadırlar. Osmanlı mağazalarında satışta bulunan parfümlere ait bu kartlar, bazen o parfümleri satışa sunan esnafın tanıtımını da üstlenmişlerdir.

İlerleyen yıllarda yerli üreticiler de parfümlerinin tanıtımında kokulu kartları kullanmışlardır. Bu yıllara ait elimizdeki en güzel örnekler Evliyazade Nureddin ve S. Ferit Eczacıbaşı’na ait kokulu kartlardır. Bu büyük üreticiler, zengin koku çeşitlerinin tanıtımında oldukça şık ve gösterişli kartlar kullanmıştır. Büyük küçük birçok yerli ıtriyat üreticisi bu tanıtım aracına ilgisiz kalmamıştır; kimi yerli kartlardaki güzellik, yabancı benzerleriyle yarışacak üstünlüktedir. Fakat malesf çok sık karşımıza çıkmamaktadırlar.  Bugün elimizdeki az sayıda yerli örnek ise Vakko parfümlerine aittir.

Kokulu Kart Koleksiyonculuğu

Geçmişi kartpostallardan daha eskiye dayanan kokulu kartların koleksiyonunun yapılabileceği fikri ancak 80’li yıllarda taraftar bulmuş ve koleksiyonculuğu hızla yaygınlaşmaya başlamıştır. Özellikle Fransa’da çok sayıda kokulu kart koleksiyoncusu bulunmakt ve söz konusu kartlar için kataloglar yayınlanmaktadır.

Ülkemizde yerli olsun, yabancı olsun eski kartların bulunabilmesi pek kolay değildir. Özellikle yerli üretici sayısının az ve kart tirajlarının düşük olması ve saklanmaması eski yerli kartların bulunmasını zorlaştırmaktadır. Günümüze ait kartların toplanması ise çaba istemekle beraber zor değildir. Ücretsiz  dağıtılan kokulu kartlar parfümeri mağazalarından temin edilebilmektedir.

Her yeni parfümün lansmanında minyatür boyuyla, promosyon malzemeleriyle beraber karı da piyasaya sürülür. Bazen de mevcut pafrümler için her defasında değişik dizaynlarda kokulu kartlar üretilir. Bu yüzden tek bir parfümün bazen sayısı yirmiye yakın kartına rastlamak mümkündür.

Tasarımlarındaki incelik, güzellik ve çeşit zenginlikleri ile kokulu kartların da koleksiyoncuların gönlünde yer edeceği umuduyla…

Görsel malzeme; Aybala – Nejat Yentürk koleksiyonu

Makalenin Alındığı kaynak: Collection dergisi, 2001, S.3

The following two tabs change content below.

Aybala - Nejat Yentürk

Son Yazıları Aybala - Nejat Yentürk (Tüm Yazıları)

Bu yazıyı beğendiniz mi? Lütfen Paylaşın!

One Response to Parfümle Kokulandırılmış Kartlar

  1. Cenk Kaptan / Banu Evliyazade :

    Bu güzel kartlarla ilgili yazıyı yayımladığınız için size,
    bilgilerini ve koleksiyonlarındaki kartları (özellikle de Evliyazade Nureddin) bizlerle paylaştıkları için de Aybala-Nejat Yentürk’e teşekkür ediyoruz…

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir