dışında-yıldız-moran

Yıldız Moran ve Zamansız Fotoğrafları

07 Ocak 2014 | Gülderen Bölük | foto bellek

“İfadenin kendine özgü oluşu, bütün sanatların başı ve sonudur”

Goethe

Pera Müzesi, 1950’li yılların önemli fotoğrafçılarından Yıldız Moran’a ev sahipliği yapıyor.  Onu önemli kılan şeyse; Goethe’nin sanat için gerekliliğine vurgu yaptığı özgünlüğüdür. Bunu daha iyi algılayabilmek için aradan geçen yarım asırdan fazla bir zamanı ve fotoğraf alanında ortaya konan bunca çalışmayı bir kenara koyarak Moran’ı yaşadığı dönem içinde değerlendirmek gerekir. Bugün akademiden mezun olan hemen herkesin Picasso’nun eserlerini en az onun kadar iyi yapabileceğini ancak bu başarılı taklitlerin onları Picasso yapamayacağını hepimiz biliriz.  Özgünlük, yapılanı tekrarlamanın ötesindedir.  Onun için Yıldız Moran da bugün yapılabilenlerle değil, o dönemde yapılıyor olanla değerlendirilmedir.

Dönemin fotoğrafçılarınca bolca kaydedilen Anadolu insanı, Moran’ın karelerinde farklılık gösterir.  Tüm fotoğraflarını izin alarak çektiğini belirten sanatçı bu titizliğini “konuya saygılı bir yaklaşım” olarak değerlendirmiştir.  Bu yaklaşım onun hemen her fotoğraflarında hissedilir. Fotoğrafları hiçbir yargı içermez.  Oradaki figürlerle izleyici arasındaki mesafe devamlı korunur ve hepsi kendi basit gerçekliğinde kaydedilir.  O, en dramatik, en acıklı, en inanılmaz olanın peşine düşmemiş, sıradan anları estetik bir şekilde sunabilmiştir.

Rönesans’la birlikte Ortaçağın skolastik düşüncesinden uzaklaşan Batı toplumları, bireyselliklerinin de tek başına önemli olduğunu fark eder. Böylece düşüncede özgürleşen insanlar inanç ve ahlakta da serbestlik kazanır.  Oysa bireyselleşme konusunda sancı çeken ülkemizde 1950’lerde böylesi kişisel çıkışlar pek görülen bir durum değildir.  Bu bakımdan Moran’ın fotoğraflarında dönemin beklentisi olan yaygın söylemler gözlenmez.

Kitabım için 2009 yılında kaleme aldığım Yıldız Moran biyografisini aktarmadan önce, sergide yer alan fotoğrafların baskı kalitesini özellikle belirtmek isterim. Sergi kataloğu da, Moran’ın çalışmalarını irdeleyen yazılar eşliğinde aynı övgüyü hak ediyor.  Kaçırmamanızı öneririm.

 

Yıldız Moran

 

1950’li yıllara damgasını vuran, özellikle başarılı portre fotoğraflarıyla öne çıkan Yıldız Moran, fotoğraf eğitimini yurtdışında almış önemli bir isimdir.

1932 yılında dünyaya gelen sanatçı, Robert College’den sonra İngiltere’de 1951’de Bloomsbury Technical College; 1952’de Ealing Technical College’i bitirir.

Old Vic Tiyatrosu’nun ünlü fotoğrafçısı John Vickers’in yanında fotoğrafçılığa başlar. Çok geçmeden, ilk kişisel sergisini 1953 yılında Cambridge’de açar. Bu arada İtalya’da fotoğraf kulübüne üye olacak, çeşitli Avrupa ülkelerini gezecek, yoğun bir şekilde fotoğrafla uğraşacaktır. Son derece üretken olduğu bu dönemde 1954’e kadar Londra’da beş sergi daha açar.

Yıldız Moran, bu sergilerin ardından yurda döner. Çalışmalarına ara vermeden devam ederek İstanbul ve Anadolu’da sayısız fotoğraf çeker. Bu arada Beyoğlu Kallavi Sokak’ta, Maya Galeri’nin üstünde bir stüdyo açar. Burada hem fotoğraf üretir hem de eserlerini sergiler. O dönemde basının “Kapanmayacak Bir Sergi” diye söz ettiği stüdyosu, birçok sanatçının uğradığı, sanat sohbetlerinin yapıldığı bir mekâna dönüşür.

Yıldız Moran ülkesindeki ilk sergisini 1955 yılında İstanbul’da açar. Aynı yıl çalışmalarını Ankara’da da sergiler. Ardından 1956 ve 1957 yılında, İstanbul’da birer sergi daha açarak, 1962 yılında fotoğraflarını Edinburgh’a taşıyacaktır.

Sanatçı 1962 yılında şair Özdemir Asaf ile evlenerek fotoğrafçılığı bırakır.  1970 yılında İstanbul’da açacağı sergi, onun son sergisi olacaktır. Nurullah Berk’in “Anıtsal Fotoğraflar” diye söz ettiği çalışmaları dolayısıyla, İstanbul Devlet Güzel Sanatlar Akademisi, Fotoğraf Enstitüsü tarafından 1982 yılında, kendisine onur üyeliği verilir.

Ses Dergisi’nin 25 Haziran 1983 yılında kendisiyle yapmış olduğu röportajda “Fotoğraf makinesi o denli varlığınızın bir parçası olmalıdır ki; konu ile aranızda bir engel oluşturmasın. Şiirselliği olan her şey sanat fotoğrafının konusudur, fotoğraf aracılığıyla evrensel olan ve işlenen konunun kavramını içeren fotoğrafı çekmek tek amacımdı…” diyen Moran, tüm fotoğraflarını izin alarak çektiğini belirtir. Hiçbir özel yaşama izinsiz girmemiş, bu titizliğini konuya saygılı yaklaşım olarak değerlendirmiştir.

Yıldız Moran 15 Nisan 1995’de İstanbul’da hayata veda etmiştir.

The following two tabs change content below.

Gülderen Bölük

1987 yılında İstanbul Bulvar Tiyatrosu'nda çocuk oyunları ekibinde tiyatro çalışmalarına başladı. 1995 yılına kadar bu tiyatroda birçok eserde ve çocuk oyununda rol aldı. 1998 yılında Bahçelievler Belediye Tiyatrosunda biz sezon sahne aldı. 2002 senesinde, İstanbul Büyükşehir Belediyesi, Gösteri Sanatları Merkezi, Tiyatro Yazarlığı ve Yönetmenliği’nden mezun oldu. Aynı yıl Mimar Sinan Üniversitesi, Fotoğraf Ana Sanat Dalı’nı bitirdi.2002 yılında İğne Deliği Sanat Atölyesi’ni kurdu ve atölyede verdiği fotoğraf derslerinin yanı sıra birçok etkinlik düzenledi. Bu etkinliklerde birçok sanatçıya ev sahipliği yaptı. Aynı zamanda dia gösterileri ve sergilerde yer aldı, konferanslar verdi. Uzun yıllardır Osmanlı Dönemi ve Cumhuriyetin ilk yıllarına ait fotoğraf koleksiyonu yapan Bölük, bu konudaki araştırmalarını makaleler şeklinde kaleme aldı. Yazıları Newsweek, Aktüel, Collection, Popüler Tarih, Toplumsal Tarih, On Air, Jet Life, Fotoğraf Dergisi gibi birçok dergide yayımlandı. 2003 yılında Collection Kulübü'ne üye olan Bölük, kulüp üyeleriyle beraber; pek çok koleksiyon sergisinde yer aldı 2006 yılında Devlet Fotoğraf Yarışmasında “Başarı” ödülü aldı. Birçok eseri sergilenmeye değer bulundu.2009 yılında Kültür A.Ş. tarafından "İstanbul'un 100 Fotoğrafçısı" adlı kitabı yayımlandı. Fotoğraf Tarihi alanında birçok konferans verdi. 2010 yılında Marmara Üniversitesi, Fotoğraf Bölümü’nde yüksek lisansını tamamladı. Üç yıla yakın bir süredir Fotoğraf Dergisi'nde Foto Bellek adlı köşesinde fotoğrafa dair Osmanlı Dönemi'nden kalan belgelerin çevirisini yapmaktadır. 2014 Yılında ikinci kitabı Fotoğrafın Serüveni, Kapı Yayınları tarafından yayımlandı. 1993 yılından bu yana anaokullarında yaratıcı drama ve tiyatro eğitimi vermektedir.

Bu yazıyı beğendiniz mi? Lütfen Paylaşın!

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir